Naslovna Društvo Vlasi danas – jezik, kultura, identitet

Vlasi danas – jezik, kultura, identitet

242
0

Vlaška nacionalna manjina je manjina koja je statusno-pravno priznata poslednja u Republici Srbiji, nakon 2000. godine.

Geografski region na kome živi vlaško stanovništvo u 154 etničkih vlaških naselja, obuhvata 18 opština na teritoriji istočne Srbije, u Borskom, Zaječarskom i Braničevskom okrugu, na prostoru od Morave do Timoka i Dunava, odnosno do granice sa Bugarskom i Rumunijom. U ekonomskom pogledu radi se o jednom od najnerazvijenijih regiona u Srbiji, sa velikom stopom nezaposlenosti i velikim brojem stanovnika na privremenom radu u inostranstvu u kojem stasava četvrta generacija.

U svetu danas živi 22 puta više manjinskih grupa nego što je broj međunarodno priznatih država. Činjenica je da ne može svaka etnička zajednica da ima svoju državu, a mnogi entiteti već vekovima žive u suživotu jedni sa drugima.

U regionu Borskog, Zaječarskog i delom Braničevskog okruga živi stanovništvo različitih vera i nacija, što predstavlja kulturnu, demografsku i istorijsku prednost ovoga kraja i primer je kako ljudi različitih entiteta neguju multikulturalizam i toleranciju.

Statistički podaci pokazuju da  u etničkim vlaškim naseljima na ovom prostoru živi nešto više od 250.000 etničkih Vlaha. Statistički podaci iz popisa 2011. godine beleže 35.330 izjašnjenih Vlaha, kao i 42.340 građana koji su kao svoj maternji jezik izrazili – vlaški.

Prema popisu iz 2002. godine kada je bilo iskazano 40.054 pripadnika vlaške nacionalnosti (i oko 54.000 onih koji govore vlaški) evidentira se osetan pad izjašnjenih pripadnika vlaške nacionalnosti.

Evidentno je i da je istočna Srbija višenacionalna jer na tom prostoru živi više nacionalnosti: srpska, vlaška, romska i rumunska. Zato je i neophodna zajednička saradnja svih činilaca kako na lokalnom, tako i na državnom nivou, ali i predstavnika manjina i većinskog naroda na približavanju i afirmisanju kulturnih, tradicionalnih veza koje vekovima postoje ne samo između vlaške, nego i svih zajednica sa ovih prostora.

U Republici Vlaška nacionalna manjina je, naime, jedina manjina koja ne ostvaruje zagarantovana prava definisana Ustavom i zakonima, kao i međunarodnih zakonima. Vlaška nacionalna manjina ne ostvaruje u potpunosti pravo na informisanje na maternjem jeziku, pravo na službenu upotrebu jezika, bogosluženje na maternjem jeziku, dok se pravo na kulturu na maternjem jeziku ostvaruje jedino kroz manifestacije folklornog tipa.

Pomaka, doduše, ima, ako se uzme u obzir da je zahvaljujući svojim aktivnostima negotinsko Udruženje za očuvanje kulture i tradicije Vlaha „Gergina“ poslednjih godina intenzivno radi na štampanju knjiga na vlaškom pismu, koje je Nacionalni savet Vlaha Srbije doneo i usvojio 2012. godine, o čemu ćemo, takođe pisati u nekom od narednih članaka.

Iz štampe uskoro na vlaškom pismu izlazi 30. knjiga Udruženja “Gergina”: “Kîntjeće đe rušinje – Erotske vlaške pesme“ koju je priredio prim. dr Siniša Čelojević, predsednik ove organizacije i “Đeskîntjeće – Vlaške bajalice – Vlach Incantations”, sa uvodom na vlaškom, srpskom i engleskom jeziku čiji su priređivači Čelojević i Nemanja Ispirović iz Bora.

U istočnoj Srbiji Vlasi vekovima žive u interakciji sa Srbima, Rumunima, Romima i ostalim narodima koji su stanovnici na ovom prostoru. Mnogi Vlasi koji su na privremenom radu u inostranstvu ostvaruju kontakte sa narodima zemalja kao što je Švajcarska, Austrija, Italija …

Upravo je to i važno za razvijanje multikulturalnosti, poštovanje prava pripadnika svih nacionalnosti, poštovanje drugih kulturnih vrednosti, a za vlašku zajednicu najvažnija je i potreba za afirmacijom njihove vlastite kulture i sopstvenih vrednosti na svim poljima manifestovanja ljudske kreativnosti.


Ovaj projekat je sufinansiran iz budžeta Republike Srbije – Ministarstva kulture i informisanja. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.