Naslovna Krajinske vinjete Jovan Stanojević, prota negotinski

Jovan Stanojević, prota negotinski

562
0

Iz prošlosti Negotinske krajine: Jovan Stanojević (Mokranje, 1845 — Negotin, 1927), protojerej okruga krajinskog, bataljonski i brigadni sveštenik.

Jovan Stanojević; Foto: Istorijski arhiv Negotin

Prota Jovan Stanojević rođen je maja 1845. godine u selu Mokranju kod Negotina. Po završetku osnovne škole i gimnazije u Negotinu, upisao se na bogosloviju u Beogradu, koju je završio 1867. godine. Za đakona je rukopoložen 29. decembra 1867. a rad je započeo kao veroučitelj. Tu je dužnost obavljao do 30. jula 1869. godine. Iste godine rukopoložen je za sveštenika i 13. avgusta 1869. postavljen je za kapelnika prote negotinskog.

Paroh negotinski postao je 1. aprila 1872. godine, a protojerej okruga krajinskog  3. januara 1893. Pored crkvene službe, obavljao je i brojne crkvene i svetovne dužnosti, pa je tako 1875. godine postavljen je za počasnog člana Negotinske konzistorije, a od 1904. do 1909. godine bio je redovan član velikog Duhovnog suda.

Kasarna “Hajduk Veljko” u kojoj je prota Jovan obavljao svešteničku dužnost do 1912. godine , Fotografija; Ale J., Filipović/Istorijski arhiv Negotin

I u srpsko-turskom ratu 1876-1877. godine obavljao je svešteničku dužnost, kao bataljonski, pa kao brigadni sveštenik i tu dužnost nastavio i u miru, sve do 1885. Obavljao je i vojno-svešteničku dužnost u negotinskom garnizonu 1896. do 1912. godine. Od 1887. godine radio je kao veroučitelj u nižoj negotinskoj gimnaziji.

Bio je član Crkvenog udruženja, zatim dobrotvornog Udruženja za siromašne, član Crvenog krsta i Društva Sveti Sava i jedan od osnivača prve negotinske Zemljoradničke zadruge 1899. godine. Bio je i predsednik Odbora za podizanje spomenika Hajduk Veljku Petroviću, koji je po nacrtu arhitekte Ilkića podignut 1892. godine.

Prota Jovan je bio predsednik Odbora za podizanje spomenika Hajduk Veljku Petroviću

Preminuo je avgusta 1927. godine i sahranjen je na negotinskom groblju u blizini kapele. Za svoje mnogobrojne zasluge u duhovnom i svetovnom životu, u miru i ratu, prota Jovan Stanojević je 1885. godine odlikovan visokim crkvenim odlikovanjem, Crvenim pojasom.

Posle toga sledila su još viša odlikovanja; 1892. godine Кamilavka a 1894. Orden Svetog Save trećeg stepena. Za obavljanje vojno-svešteničkih dužnosti vojska ga je odlikovala Naprsnim krstom i Ordenom belog orla.

Prota Jovan je sa suprugom Jelkom imao ćerku Zoricu udatu za Petra Tipu, uglednog matematičara i prosvetnog inspektora. Zorica Tipa je u dogovoru sa suprugom zaveštala kuću u tada Dušanovoj ulici broj 7, a danas u ulici Branka Perića broj 13 pod uslovom da četiri prostorije u njoj služe za smeštaj Muzeja „Hajduk Veljko”, da u ostalom prostoru žive njeni uslovno rečeno naslednici i da se na zgradi istakne tabla sa natpisom „Zadužbina Jelke i Jovana Stanojevića okružnog prote krajinskog”.

Zadužbina Jelke i Jovana Stanojevića, danas zgrada Istorijskog arhiva u Negotinu

Muzej je te prostorije koristio kratko, u njima je od 30. oktobra 1957. rešenjem Narodnog odbora sreza Negotin smešten Istorijski arhiv Negotin. Na fasadi od 1982. stoji tabla, istaknuta na vidnom mestu prema ulici, a kako posle Drugog svetskog rata zadužbine nisu bile predviđene zakonom, Zadužbina Jovana i Jelke Stanojević, osnivača Petra Tipe osnovana je 1991.

Arhiv se brinuo o naslednicima porodice Stanojević, Nikoli i Jeleni sve do njihove smrti, a u znak poštovanja prema porodici Stanojević Istorijski arhiv Negotina uzeo je za slavu Svetog Nikolu, krsnu slavu ove plemenite porodice.